Prentmet Odda Skólinn

SKÓLINN Þessi bók tilheyrir:

Efnisyfirlit Þátttökuskjal 3 Prentmets Odda skólinn 5 Söludeild 6 Forvinnsludeild 8 • Umbrot • Formhönnun • Útskot Stafræn prentun 16 Prentdeild 18 • Offsetprentun • Hæðaprentun Umbúðavinnsla 22 Bókbandsdeild 24 • Bókband • Bókavinnsla • Frágangur Umhverfi og pappír 28

Þátttökuskjal Söludeild Hæðarprentun Umbrot Umbúðavinnsla Formhönnun Bókavinnsla Plötudeild Bókband Stafræn prentun Frágangur Offsetprentun Umhverfi og pappír Kynningarræðan

4 Starfsfólk Prentmets Odda bregður á leik með sýnishorn af verkum

5 Prentmets Odda skólinn Prentmetskólinn var stofnaður árið 2005 fyrir starfsmenn Prentmets, sem núna er Prentmet Oddi. Það hefur sýnt sig að vel upplýstur starfsmaður hefur meiri starfsánægju og skilar betri starfsanda á vinnustað. Mjög mikilvægt er að allir hafi á tilfinningunni að þeirra störf séu nauðsynlegur hlekkur í keðju fyrirtækisins, að virðing sé borin fyrir störfum innbyrðis og að nokkur innsýn sé í verkefni samstarfsfólks. Hvað stendur M E T fyrir í Prentmets Odda skólanum? M - Menntun – Miðlun þekkingar – Metnaður. E - Endurmenntun – Endurgjöf. T - Taktur við tímann í þekkingu og þjónustu – Tækni – Tækifæri til að þroskast og þróast. Framkvæmd 1. Deildarstjórar útbúa 10–20 spurningar og svör um mikilvægustu atriðin í sinni deild. 2. Starfsmenn eru fræddir um starfsumhverfið og starfsemina hjá sínum nánasta yfirmanni. 3. Nemendur eru 5-7 talsins á klukkustunda fræðslustöð. 4. Ekki er alltaf sama fólkið saman í fræðslu í hverri fræðslustöð. Reynt er að „rótera“ fólki svo það kynnist sem flestum á vinnustaðnum. Það þarf því heldur ekki að vera að bindast alltaf sama hópnum. 5. Eftir kynninguna kvittar leiðbeinandinn fyrir þátttöku hjá nemendunum í námsheftið. 6. Eftir hverja fræðslustöð gerir hópurinn saman mat sem hann skilar til framkvæmdastjóra- mannauðs og markaðsmála. 7. Þegar nemandi hefur lokið að fara á allar fræðslustöðvar þá fær hann kynningu á framleiðsluferli vöru. Hvernig verður bók til? Hvernig verða umbúðir til? 8. Allir fá pappírs- og umhverfisfræðslu. 9. Lokastigið í skólanum er að geta haldið létta kynningarræðu um Prentmet Odda: • Hvað gerir Prentmet Oddi? • Hvenær var fyrirtækið stofnað? • Hvað eru margir starfsmenn? • Hver eru gildi Prentmets Odda? • Hvað gerir þú í Prentmeti Odda? • Hvernig vörur framleiðið þið? • Hver er munurinn á Prentmet Odda og öðrum prentsmiðjum? • Hvert stefnið þið? 10. Þegar starfsmaður hefur lokið þessum hluta námsins fær hann viðurkenningarskjal um að hann hafi lokið þessu almenna námi og er titlaður ,,Sendiherra Prentmets Odda ”. 11. Prentmets Odda skólanum lýkur aldrei því starfsmenn Prentmets Odda eru í stöðugri símenntun og sífellt að miðla þekkingu sín á milli.

6 Söludeild Söludeild tekur á móti viðskiptavinum, verkpöntunum og nauðsynlegum upplýsingum vegna bókhalds og vinnslu. Þar eru verkefnin skráð inn, þeim gefin verknúmer og gerðir reikningar. Hlutverk og markmið Hlutverk söludeildar er að afla verkefna fyrir fyrirtækið - engin sala, engin verkefni, ekkert fyrirtæki. Viðskiptavinurinn kemur með fjármagn inn í fyrirtækið og greiðir því launin okkar. Hann er undirstaða fyrirtækisins. Það sem sölumenn þurfa að standast við er snyrtimennsku í klæðaburði, svara síma og vefpósti hratt og skilmerkilega sem mun á endanum skila sér í aukinni sölu. Einnig kurteisi við viðskiptavini, jákvæðni, lesa/skynja viðskiptavininn og haga sér eftir því. Flest viðskipti frá Prentmeti Odda fara aðallega í gegnum síma, vefpóst og með heimsóknum í fyrirtæki. Helstu markmið innan fyrirtækisins er að verkið gangi snurðulaust í gegn frá pöntun til afhendingar. Sjái starfsmenn fram á tafir á verki er mjög mikilvægt að þeir láti sölumann vita svo hægt sé að gera ráðstafanir. Tilboðsgerð og sala Sölumenn notast við aðfengna viðskiptamannalista í gegnum sölukerfi eða lista sölumannanna sjálfra. Hver sölumaður hefur sinn viðskiptavinahóp og sinnir honum ásamt því að leita ný rra viðskiptavina. Þegar reikna á út prentverk er aðalega unnið út frá tilboðum. Oft leitar viðskiptavinur tilboða hjá nokkrum smiðjum og tekur því hagstæðasta. Ekki endilega því lægsta heldur frá þeim sem hann treystir best. Þegar reikna á tilboð þarf að hafa í ýmislegt í huga við útreikning; Stærð, síðufjölda, liti, pappír, upplag, frágang, afgreiðslutíma. Bestu verkefnin eru þau verk sem henta best í vélarnar okkar og gefa mest af sér þar sem vinnslutími er eðlilegur eða þar sem rukkað er fyrir forgang (+ 15–30%). Viðskiptavinurinn Ef koma upp kvartanir með prentverk þarf sölumaðurinn að hafa í huga að viðskiptavinurinn hefur alltaf rétt fyrir sér. Látum hann trúa því, heyra það. Allir þættir málsins eru kannaðir og reynt að finna ásættanlega lausn fyrir alla aðila. Reynsla og menntun Æskilegt er að sölumenn hafi fagþekkingu og/eða reynslu í prentverki. Sölumaðurinn þarf að hafa góða þekkingu á vörunni sem hann er að selja. Góður sölumaður þarf að geta starfað sjálfstætt, vera jákvæður, leita og sækjast eftir þekkingu, hugmyndaauðgi, geta tekið ákvarðanir fljótt og fagmannlega ásamt því að vera sveigjanlegur. Góður sölumaður selur ekki á lægsta verði. Fróðleiksmolar Vinnuseðlar Eru seðlar sem eru gerðir fyrir verkið, mikilvægt að sölumaður vandi sig við útfyllingu vinnuseðla til að koma í veg fyrir mistök í framleiðslu. Einnig að starfsfólk í framleiðslu lesi vinnuseðla og geri athugasemdir ef eitthvað er óljóst. Viðskiptavinur Er aðili sem kemur með fjármagn inn í fyrirtækið og heldur fyrirtækinu gangandi. Kristján viðskiptastjóri með viðskiptavini Friðrik - viðskiptastjóri Örvar viðskiptastjóri með viðskiptavini

7 Spurningar & svör 1. Hvert er hlutverk söludeildarinnar? 2. Hvaða þýðingu hefur viðskiptavinurinn? 3. Hvað ber að hafa í huga við móttöku/umgengni við viðskiptavini? 4. Fara öll samskipti við viðskiptavinina fram í Prentmeti Odda? 5. Hvernig er kynningu háttað? 6. Hvernig er æskilegt ferli verka? 7. Hvaða aðferðir, tæki og tól eru notuð í starfinu (t.d. listar, tilboð)? 8. Hvað ber að hafa í huga við útreikning á prentverki? 9. Hvernig er tekið á mótbárum/kvörtunum? 10. Hvaða menntun og reynslu þarf sölumaður að hafa? 11. Hvaða eiginleika þarf góður sölumaður að hafa? 12. Hvað er skemmtilegast við sölumennsku? 13. Hvað er erfiðast við sölumennsku? 14. Hvernig höldum við góðum vinnuanda í deildinni? 1. Að afla verkefna fyrir fyrirtækið - engin sala, engin verkefni, ekkert fyrirtæki. 2. Viðskiptavinurinn kemur með fjármagn inn í fyrirtækið og greiðir því launin okkar. Hann er undirstaða fyrirtækisins. 3. • Snyrtimennsku í klæðaburði. • Svara síma og tölvupósti hratt og skilmerkilega - það stóreykur sölu. • Kurteisi við viðskiptavini og viðstadda starfsfélaga. • Jákvæðni. • Lesa/skynja viðskiptavininn og haga sér eftir því. 4. Nei. Aðallega í gegnum síma, tölvupóst og með heimsóknum í fyrirtæki. 5. Fyrst er hringt og óskað eftir fundi, annaðhvort hjá viðskiptavini eða hjá okkur. Á fundinum er Prentmet Oddi kynnt, boðið er upp á veitingar og falast eftir viðskiptum. 6. Að verkið gangi snurðulaust í gegn frá pöntun til afhendingar. Sjái starfsmenn fram á tafir á verki er mjög mikilvægt að þeir láti sölumann vita svo hægt sé að gera ráðstafanir. 7. • Notast er við aðfengna viðskiptamannalista, t.d. frá Skýrr eða lista sölumanna sjálfra. Hver sölumaður hefur sinn viðskiptavina hóp og sinnir honum ásamt því að leita nýrra viðskiptavina. • Aðallega er unnið út frá tilboðum. Oftast leitar viðskiptavinur tilboða hjá nokkrum smiðjum og tekur því hagstæðasta. Ekki endilega því lægsta heldur frá þeim sem hann treystir best. 8. Stærð, síðufjölda, liti, pappír, upplag, frágang og afgreiðslutíma. 9. Viðskiptavinurinn hefur alltaf rétt fyrir sér. Látum hann trúa því og heyra það. Allir þættir málsins eru kannaðir og reynt að finna ásættanlega lausn fyrir báða aðila. 10. Æskilegt er að hafa fag- og/eða viðskiptamenntun eða góða reynslu á sömu sviðum. 11. • Vera jákvæður og fylginn sér. • Geta starfað sjálfstætt. • Leita og sækjast eftir þekkingu. • Góða mætingu og viðveru. • Hugmyndaauðgi. • Geta tekið ákvarðanir. • Geta fengið fólk í lið með sér. • Vera fljótur að hugsa. • Sveigjanleika. • Sjálfsvirðingu og virðingu fyrir öðrum. 12. • Fjölbreytni, engir dagar eru eins. • Hreyfanleiki, sölumaður þeytist út og suður, innan sem utan fyrirtækis. 13. Að þurfa alltaf að vera í góðu formi. Alltaf tilbúinn með bjart bros, gott skap og snilldar svar hvað sem tautar og raular. 14. Aðalreglan er að ásælast ekki viðkiptavini annarra. Sölumaður getur þurft að afsala sér viðskiptavini auki það viðskiptin. Hagur fyrirtækisins gildir. Virðum hvort annað. Verum jákvæð, víðsýn og umburðarlynd.

8 Forvinnsludeild • Umbrot • Formhönnun • Útskot Umbrot Í umbrotsdeild starfa prentsmiðir og grafískir miðlarar. Hér fer fram undirbúningsvinna að prentgrip, hvort sem um er að ræða bók, tímarit, nafnspjald, veggspjöld, einblöðunga eða hvað annað sem er prentað. Umbrot er að öllu leyti unnið í tölvu. Sölumenn láta okkur fá verkseðil með útlistun á verkefni. Þeir senda okkur svo tilheyrandi gögn sem þarf að nota til umbrots, þ.e. texti og myndir, eða koma á tengslum við viðskiptavininn sem sendir gögnin beint til okkar með tölvupósti. Textinn kemur langoftast í Word og myndir sem JPG. Myndir sem við fáum sendar eru í misjöfnum gæðum og stundum þurfum við að laga þær til og litgreina í Photoshop. Texta og myndir setjum við svo inn í InDesign umbrotsforritið og röðum upp eftir kúnstarinnar reglum. Að gera verk tilbúin til prentunar Þegar búið er að samþykkja próförk þarf að gera verkið klárt fyrir prentun. Þá er vinnsluskjalið export-að í hágæða PDF skjal. File - Export - Adobe PDF (print) - Adobe PDF Preset: [prófíll frá Prentmets Odda með skurðarmerkjum]. Nauðsynlegt er að keyra út próförk á laserprentara sem fylgir með verkseðli. Verkseðillinn og próförkin er komið áleiðis í næstu vinnslustöð. Hvernig höldum við utanum skjölin? Áður en byrjað er á verki er búin til mappa með númerinu sem er á verkseðli. Mappan er sett á Server í „Geymslu“ og þar undir í Offset eða Digital eftir því sem við á. Efst í möppunni er skjalið eða skjölin sem á að prenta. Þar þarf líka að vera önnur mappa með vinnsluskjölunum, myndum og öðrum gögnum sem tilheyra verkinu. Spurningar & svör 1. Hvað er umbrot? 2. Hvaða tæki og tól notið þið í umbroti? 3. Hvað gerið þið í umbroti? 4. Hvernig verkefni fáið þið? Fróðleiksmolar InDesign Umbrotsforritið InDesign er algengasta á markaðnum og kom upphaflega um aldamótin síðustu, þar á undan voru notuð forrit á borð við PageMaker og QuarkXpress. Illustrator Teikniforritið Illustrator er notað til að teikna logo og meðhöndla Vektor-teikningar á borði við stanzateikningar og almenna grafík. Forvera og samkeppnisaðili þeirra á markaðinum var áður FreeHand sem var síðar keypt af Adobe. Gott að vita! Ekki er sniðugt að rugla notkunargildi InDesign og Illustrator saman. Þessi forrit er mjög ólík. InDesign er helst notað í umbrot og uppsetningu prentgripa en Illustrator er notað í meðhöndlun á vektorteikningum og logo-um. Það getur verið þungt í sniðum og hentar ekki fyrir stór verk. Guðbjörg fer yfir hönnun með viðskiptavini Prentgripur og ýmis prentverkfæri

9 5. Hvaða forrit notið þið aðallega? 6. Hvað notið þið aðallega í myndvinnslu? 7. Hvað notið þið aðallega í textavinnslu? 8. Hvað notið þið aðallega í umbroti? 9. Hvaða menntun hefur starfsfólkið í umbrotsdeild? 10. Hver eru erfiðustu verkefnin í umbroti? 11. Hvað er skemmtilegast? 12. Hvað er litgreining? 13. Hvað er skönnun? 14. Hvað þurfið þið að passa mest varðandi gæðamálin? 15. Hvernig er best að taka við verkum? 16. Hvað er það fyrsta sem maður gerir þegar brjóta á t.d. um bækling? 17. Hvaða forrit er notað fyrir hönnun? 18. Hver er munurinn á RGB og CMYK? 19. Hvað þarf að skila miklu efni fyrir hönnun á • Nafnspjaldi • Bréfsefni • Umslagi • Boðskorti 20. Hvaða upplausn á að nota á myndum m.t.t. pappírs o.fl.? 1. Umbrot er uppsetning á prentgripum stórum og smáum. 2. Í prentiðnaðinum eru notaðar hágæða tölvur. Við notum skanna til að skanna inn myndir og teikningar inn í umbrot. Þau forrit sem mest eru notuð í prentiðnaði eru Illustrator í teikningar og InDesign í umbrot og uppsetningar á prentverkum. Photoshop er notað til að vinna myndir. Acrobat Pro notum við í prófarkir eða breyta tilbúnum PDF-skjölum ef þarf og til að skila af okkur tilbúnu verki til prentunar. 3. Við tökum við gögnum frá viðskiptavini og setjum upp frá t.d. nafnspjöldum, reikningum, bréfsefnum, umslögum, boðskortum og allt upp í tímarit og bækur. 4. Við fáum allt milli himins og jarðar. Mest erum við þó í uppsetningu á smærri verkum en það hefur aukist að við séum að setja upp stærri verk. Við erum líka í einstaka tilfelllum að hanna auglýsingar fyrir fyrirtæki sem eru sendar í aðrar prentsmiðjur í blöð og tímarit. Einnig fyrir sjónvarp og net. 5. Við erum aðallega að nota teikni- og umbrotsforritin Illustrator og InDesign til að vinna prentgripi. Photoshop til að vinna myndir og svo notum við mikið Acrobat Pro til að skila frá okkur verkum í prófarkir og áframhaldandi vinnslu. 6. Eftirvinnsla mynda fer öll fram í Photoshop ef eitthvað á að gera meira við myndirnar. 7. Við erum ekki mikið í textavinnslu sem slíkri, en ef við erum að vinna texta fyrir umbrot er best að setja hann upp í Word. Ef við erum sjálf að vinna texta í umbrot hjá okkur vinnum við textann í umbrotsforritinu InDesign. 8. InDesign í umbrot á öllum verkum. 9. Grafískir miðlarar/Prentsmiðir frá Tækniskólanum - skóla atvinnulífsins. 10. Það getur verið hvað sem er. Það getur verið töluvert flókið að setja upp eitt nafnspjald eða koma saman heilu tímariti. En svo getur þetta verið mjög einfalt líka. Það sem okkur þykir kannski erfiðast er þegar við þurfum að vera að laga það sem viðskiptavinur skilar inn „tilbúnu“ umbrotnu í t.d. Word, Publisher eða öðrum slíkum forritum sem ekki eru ætluð til umbrots á verkum til prentunar í prentsmiðjum. 11. Að takast á við hvert verkefni fyrir sig. Leysa úr flóknum hlutum og að sjá verkið koma tilbúið úr prentun vel heppnað. Þetta er allt svo teygjanlegt. Sumum þykir gaman að öllu en öðrum leiðast uppsetningar á t.d. eyðublöðum og þess háttar. En ef maður hefur gaman af því sem maður er að gera er allt skemmtilegt. 12. Litgreining er þegar myndir eru litaleiðréttar og stilltar til áframhaldandi prentvinnslu. 13. Skönnun er þegar myndir eru teknar á pappírsformi eða filmu, settar á skanna og skannaðar inn á stafrænt (tölvutækt) form til áframhaldandi vinnslu í umbroti. 14. Að litir séu réttir, myndir í nægri upplausn og allar upplýsingar sem fylgja með verkinu séu réttar.

10 15. Ef um umbrot á stærri verkefnum er að ræða er best að fá textann á Word-formi og myndir annaðhvort á stafrænu formi eða á pappír/filmu og öllu raðað saman eins og það á að vera. Ef um er að ræða minni verk eins og nafnspjöld eða boðskort er nóg að fá textann á tölvupósti eða uppskrifaðan á blað ásamt þeim myndum sem viðskiptavinurinn vill hafa. 16. Tekur saman það sem á að vera í bæklingnum eins og texta og myndir. Fá sendar auglýsingar ef þær eiga að vera í og taka saman þau logo sem eiga að vera í bæklingnum. Svo er að skoða hvernig bæklingurinn á að vera, hvaða stærð á að vera á honum, hvernig á að brjóta hann og þess háttar. Fara vel yfir þau gögn sem berast og athuga hvort allt sé í lagi og svo er bara að hefjast handa við hönnun og uppsetningu á bæklingnum. 17. Það fer eftir tegund verkefnis. En við erum alltaf að nota sömu forritin InDesign og Illustrator. 18. Meginmunurinn er að RGB eru ljósnæmir litir, þ.e. skjálitir, en CMYK eru prentlitir. CMYK litrófið er miklu minna en RGB litrófið. RGB litrófið er allir þeir litir sem augað sér en CMYK allir þeir litir sem hægt er að blanda með fjórum grunnlitum, sem eru cyan (blár), magenta (rauður), gulur og svartur. 19. • Öllum þeim upplýsingum sem eiga að vera á nafnspjaldinu, logoi og mynd ef við á. • Öllum þeim upplýsingum sem eiga að koma fram á bréfsefninu og logoi ef við á. • Öllum þeim upplýsingum sem eiga að koma fram á umslaginu, logoi, mynd og pp númeri ef við á. • Texta og myndum sem viðkomandi vill hafa á boðskortinu. Einnig er hægt að vista sem pdf út úr ýmsum forritum en þá þarf að athuga hvort það er í nægri upplausn fyrir prentun. 20. Reglan er sú að nota 300 punkta upplausn á myndum fyrir venjulega prentun. Hvað er InDesign? 1. Hverjir nota InDesign? 2. Hver er helsti kostur forritsins? 3. Er hægt að nota InDesign fyrir annað en prentun? Hvað er InDesign? 1. Prentsmiðjur og auglýsingastofur. Adobe InDesign er besta og vinsælasta umbrotsforrit á markaðnum fyrir fagfólk í prentiðnaði og grafískri hönnun. 2. Síðuskipulag forritsins gerir það einfalt að sameina texta og grafík í hvaða síðustærð sem er. Það býður upp á fjölbreytta möguleika í textavinnslu og uppsetningu og hentar í bæði einföld og flókin verkefni. 3. Möguleikar forritsins eru margvíslegir og það nýtist bæði fyrir vinnslu á skjölum til prentunar og til notkunar á efni fyrir vefinn, rafbækur, skjáauglýsingar og fleira. Umbrot bóka, bæklinga og tímarita 1. Hvað þarf að hafa í huga áður en byrjað er á umbroti bókar eða tímarits? 2. Hvernig kemur efnið til okkar? 3. Hvað er stílsnið? 4. Hver er munurinn á málsgreinasniði og stafasniði? 5. Hvað er mastersíða? Umbrot bóka, bæklinga og tímarita 1. Í fyrsta lagi þarf að hafa það á hreinu hvaða síðustærð er í bókinni eða tímaritinu. Þegar við búum til nýtt skjal (File - New - Document) kemur upp gluggi þar sem þarf að gefa upp gildi fyrir síðustærð, spássíu, blæðingu, síðufjölda og fleira. Ef við byrjum að vinna verk í rangri síðustærð getur verið tímafrekt að breyta því síðar. Einnig þarf að gera stílsnið (style sheet) og mastersíður. 2. Textinn sem þarf að brjóta um kemur yfirleitt í Word. Þá er gott að opna Wordskjalið til að átta sig á uppsetningunni áður en við byrjum að brjóta um. Ef t.d. neðanmálsgreinar eru í skjalinu þarf að taka tillit til þess áður en textinn en færður yfir í InDesign. Ljósmyndir koma yfirleitt sér sem jpg fælar og grafík sem PDF. 3. Mikilvægt er að búa til stílsnið (style sheet) fyrir allan texta, sérstaklega í stærri verkum. Stílsnið er til að ákvarða fonta og leturstærðir sem nota á í skjalinu.

11 4. Stafasnið (character style) og málsgreinasnið (paragraph style) er notað á mismunandi hátt. Málsgreinasnið er notað fyrir grunntextann í málsgreininni en stafasnið fyrir leturbreytingar einstakra orða innan málsgreinar. 5. Á mastersíðum eru blaðsíðutölin staðsett, leiðarlínur (guides) og grafík eða texti sem á að vera óbreytt á mörgum síðum. Hægt er að hafa margar mastersíður í skjali. Smærri verkefni 1. Hver er stærð nafnspjalda? 2. Hvaða forrit eru notuð við uppsetningu? 3. Hvernig er best að hanna nafnspjald? Smærri verkefni 1. Nafnspjöld eru venjulega í stærðinni 85x55 mm. 2. Þau er hægt að setja upp hvort heldur í Illustrator eða Indesign, eftir því hvað hentar hverjum og einum. 3. Hugmyndir að hönnun nafnspjalda er auðvelt að nálgast á internetinu. Annað: 1. Vöruþróun með viðskiptavinum. 2. Prentmet Oddi vinnur mikið fyrir og með auglýsingastofum. 3. Til hvers eru verkseðlar? 4. Gallar og úrlausnir þeirra? 5. Er Prentmet Oddi samþykkt sem framleiðslufyrirtæki? Annað: 1. Prentmet Oddi hefur á undanförnum árum verið mikið í vöruþróun með viðskiptavinum sínum og hefur sú þjónusta mælst mjög vel fyrir. Þróunin hefur verið allt frá því að skapa nýja vöru, breyta eldri vöru, laga stærðir, finna hagkvæmara hráefni og síðast en ekki síst útlit vöru í heild sinni. Þarna er verið að tala um frá öskju í display yfir í utanyfirkassa á bretti í gáma til útflutnings, allt þetta þarf að úthugsa áður en vara fer á markað. 2. Þar sem ekki eru margir formhönnuðir í landinu hafa auglýsingastofur mjög oft fengið okkur í lið með sér til að hanna umbúðir utan um vörur sem þeir síðan hanna grafíkina á, þetta samstarf hefur verið okkur og stofunum mjög mikilvægt. Einnig hafa stofurnar sent okkur grunnhugmyndir og við síðan fullhannað þær. 3. Verkseðlar eru aðal stjórn- og upplýsingatæki fyrir þá sem vinna að verkum hjá Prentmeti Odda, þar eru skráð verkferlar, þ.e. í hvaða deildir verkið á að fara, hvernig á að vinna verkið í smáatriðum og að sjálfsögðu allar óskir viðskiptavinar. Að verki loknu eru þessir seðlar settir í fæl svo hægt sé að ganga að þeim gögnum vísum þegar varan verður pöntuð aftur. (Farið verður yfir verkseðil með nemum og mikilvægi hans ítrekað.) 4. Ef gallar koma upp hjá okkur er strax tekið á þeim málum bæði hér innandyra og með kaupanda, farið er nákvæmlega yfir allt verkið og það greint til að við getum komið í veg fyrir að það gerist aftur. Við fyllum út skýrslur sem kallast frábrigði ef galli kemur í ljós áður en varan nær að fara úr húsi en kvartanir ef viðskiptavinurinn hefur fengið vöruna í sínar hendur áður en gallinn kom í ljós. Sem betur fer höfum við mikið af góðu starfsfólki sem er vel vakandi yfir því hvað það er að gera og hefur það skilað okkur mjög lágri tíðni galla og frábrigða, en alltaf má gera betur í þessum efnum. Til að fækka göllum í framleiðslu er mjög mikilvægt ef vafamál varðandi framleiðslu koma upp að starfsmenn deilda tali saman og bakki hvern annan upp með vinnsluna á verkinu (rýni í vinnu-pappíra saman). 5. Prentmet Oddi hefur verið tekið út af Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur og fengið vottun um að það sé með alla þætti framleiðslu sinnar og umhverfis á hreinu svo að það geti framleitt umbúðir fyrir matvælaiðnað. Einnig hefur Prentmet Oddi verið samþykkt af mjög kröfuhörðum fyrirtækjum erlendis sem eru bæði í matvælaframleiðslu og smásölu á þeim, þar má nefna fyrirtæki eins og Sainsbury’s, Marks & Spencer, Tesko o.fl., einnig hafa stóru sjávarútvegsfyrirtækin á Íslandi samþykkt Prentmet Odda sem umbúðafyrirtæki og eru þau með þeim kröfuhörðustu í heimi varðandi þessi mál enda gefum við íslendingar okkur út fyrir að vera með besta fisk í heimi.

12 Formhönnun Forvinnsluhluti umbúða sér um að búa til og þróa stansa fyrir umbúðir utan um vöru eða prentverk. Deildin sér einnig um að hanna eða koma grafík yfir á stansateikningu fyrir prentun sem er síðan stönsuð í umbúðadeild fyrirtækisins. Öll umbúðaframleiðsla er prentuð á pappír eða í örfáum tilfellum á bylgju. Plotter Plotter er skurðarvél sem sker eftir stansateikningu. Hann getur einnig lesið register-punkta og mun þá skera nákvæmlega meðfram grafíkinni. Innhaldið skiptir máli – og umbúðirnar líka! Prentmet Oddi býður alhliða ráðgjöf til að mæta fjölbreyttum óskum viðskiptavina sinna varðandi umbúðir, sbr. vöruþróun, formhönnun, prentun, hráefnanotkun, vörumeðhöndlun, nýtingu í flutningum, og síðast en ekki síst styttri afhendingartíma og hagstætt verð. Prentmet Oddi uppfyllir öll skilyrði Heilbrigðiseftirlitsins sem skipta máli varðandi hreinlæti og heilbriðgðismál við framleiðslu matvæla- umbúða. Mörg af stærstu og framsæknustu fyrirtækjum landsins eru viðskiptavinir Prentmets Odda, þar sem hraði, gæði, og persónuleg þjónusta skiptir öllu máli. Spurningar & svör 1. Hvernig tökum við á móti viðskiptavinum? 2. Hvernig er samvinnan með viðskiptavinum? 3. Afhverju eru gerð sýnishorn? 4. Hvaða tæki og forrit eru notuð? 5. Hvar eru stansarnir framleiddir? 6. Hvernig fer grafíkvinnsla fram? 7. Til hvers eru litaproof? 8. Hvenær fer verkið af stað í framleiðslu? 9. Hvernig eru stansar skráðir og geymdir? 10. Hvernig er grafík skráð og geymd? Fróðleiksmolar Kasemake Forritið sem býr til og meðhöndlar stansateikningar er breska forritið Kasemake. Gott að vita Allar öskjur hjá okkur eru framleiddar á pappír sem kemur frá nytjaskógum í Evrópu. Þegar tré er fellt er aðeins efsti hluti þess, ca. 13%, nýttur í pappírsframleiðslu, hinn hlutinn fer í húsbyggingar, húsgagnagerð og orkuvinnslu. Þannig stuðlum við að skógrækt, sem er eitt af því besta fyrir loftslagið og umhverfið. Á allra vörum - standur fyrir gloss Rafhlöðuaskjan sem var hönnuð fyrir 30 ára afmæli Prentmets Odda Nokkur sýnishorn af umbúðum

13 1. Yfirleitt kemur viðskiptavinur til okkar með vöruna sem hann vantar umbúðir utan um eða hann sendir okkur fyrirspurn á tölvupósti. Okkar starf er að átta sig á hverju hann sækist eftir og finna jafnvel lausnir fyrir hann sem honum hefði ekki dottið í hug. Viðskiptavini á að líða þannig að þeir treysti okkur fullkomlega sem fagfólki til þess að útfæra verkið fyrir sig á skilvirkan og smekklegan hátt. 2. Við ákveðum pappír og styrkleika saman miðað við vöru viðkomandi. Einnig þarf að spyrja um hversu fljót og stór framleiðsla viðkomandi er með. Því stærri framleiðsla því hraðari þarf samsetning öskju að vera til þess að spara viðkomandi framleiðslukostnað. Þá þurfum við að passa að askjan sé einföld í pökkun og að hún gangi í gegnum límingarvélarnar okkar. Sumir viðskiptavinir kippa sér ekki upp við smá handavinnu við samsetningu öskjunnar en við verðum alltaf að benda þeim á þá vinnu svo að það komi ekki aftan að þeim þegar þeir fá vöru afhenda. 3. Við gerum sýnishorn af umbúðunum til þess að viðskiptavinur geti mátað og prófað vöruna sína og einnig fyrir okkur til þess að athuga hvort að þær gangi upp t.d. fyrir límingarvélar og slíkt. Við vinnum þetta saman með fólkinu á límingar- og stansavélum. Stundum þurfum við að gera smá breytingar þangað til að við erum komin með stans þar sem bæði okkar framleiðsla og viðskiptavinur eru sátt með. 4. Við notum forritið Kasemake til þess að teikna upp stansana. Þegar við meðhöndlum svo grafíkina þá eru það forritin Illustrator eða InDesign sem við notum. 5. Annað hvort eru stansarnir framleiddir hér innanhús eða erlendis. Minni og einfaldir stansar eru smíðaðir hér heima en ef þeir eru orðnir mjög stórir eða flóknir þá eru þeir smíðaðir erlendis. Stundum veltur það líka á álaginu í húsinu hvort að hægt sé að smíða hér vegna anna starfsfólks. Þetta er allt metið á þeim tíma sem verið er að vinna verkið. 6. Yfirleitt fáum annað hvort grafík senda til okkar frá viðskiptavini eða auglýsingastofu á hans vegum. Okkar hlutverk er þá að fara yfir liti og athuga hvort grafíkin passi örugglega á stansinn sem verið er að nota. Tökum út fyrir límflipum ef það var ekki gert og setjum inn vörunúmer okkar og logo. Við höfum líka tekið að okkur að vinna grafíkina sjálf frá grunni fyrir viðskiptavini. Síðan vilja sumir upphleypingu, fólíugyllingu eða sérstaka lökkun og það er allt sem við pössum upp á að sé rétt gert. Eftir þetta ferli þá er send próförk í tölvupósti á viðskiptavin til samþykkis. 7. Við prentum hágæða litaproof fyrir fyrstu prentun á nýrri grafík. Viðskiptavinur hefur þá tækifæri til að sjá hvernig litir, myndir og texti koma nokkurn veginn út í offsetprentun áður en verkið er sett af stað. Ef viðskiptavinur samþykkir litaproof þá hafa þau sem vinna á prentvélunum líka smá litastýringu þegar þau eru að stilla inn hjá sér. Þá sjá þau hvernig viðskiptavinur vill hafa litina. 8. Þegar að viðskiptavinur er búinn að samþykkja í pósti eða skriflega bæði stans og grafík þá sendum við þetta af stað í framleiðslu. 9. Stansarnir eru skráðir í gagnasafn Kasemake forritsins svo að það sé auðvelt að leita að þeim. Skjölin sjálf eru geymd á server og Kasemake linkar sig við þau. 10. Við notumst aðallega við sérstaka umbúðaseðla (þessa bleiku). Á seðlunum koma fram stansanúmer og vörunúmer. Vörunúmerin eru þau sem geyma alla grafík inn á. Við gefum hverri einustu vöru/umbúðum vörunúmer eins og t.d. A15049. Undir því númeri er t.d. sleeve fyrir Ölgerðina sem heitir Kremúlaði. Ef það skildi koma einhvern tíma breyting á þeirri grafík þá breytum við henni undir því númeri. Það er ekki gert nýtt númer eins og í digital eða offset. Þetta er gert til þess að forðast það að röng grafík verði prentuð óvart. Við eyðum út eldri gögnum undir númerinu þannig að þar sé alltaf nýjasta grafíkin.

14 Fróðleiksmolar XMF Er útskotsforrit í tölvu til að margfalda prentverkið og setja upp á prentplötur. Phoenix Er notað til að skjóta út umbúðateikningum uppá prentplötuna. Útskot Þegar próförk hefur verið samþykkt, er verkið sent í filmu- og plötugerð þar sem verkinu er „skotið út“ sem kallað er, þ.e. raðað niður miðað við stærð pappírsarkar (útskot). Þegar því er lokið er verkið sent á plötuskrifara sem keyrir út prentplötur (af mismunandi stærð eftir tegund prentvélar) – eina plötu fyrir hvern lit. Áður voru verkefni keyrð út á filmur og lýst á prentplötur eftir filmunum. Síðustærð verksins ræður því hversu margar síður komast á pappírs- örkina. Við viljum alltaf fullnýta örkina til að sem minnst fari til spillis. Einnig þarf að passa legu, trefjastefnu, í pappírnum. Lega þarf að vera rétt til að bókband prentgripsins verði endingargott og fallegt. Spurningar & svör 1. Hvaða þekkingu/menntun hefur starfsfólk í deildinni? 2. Hvert er hlutverk plötudeildar í stuttu máli? 3. Hvernig koma verk til vinnslu? 4. Hvaða forrit eru helst notuð í plötudeild? 5. Á hvaða formati koma verkin? 6. Hvað er plötuskrifari og hvernig virkar hann? 7. Hvað er útskot? 8. Hverjar eru algengustu útskotsstærðirnar? 9. Til hvers eru filmur notaðar? 10. Hvernig er stimpill gerður? 11. Hvað er Server? 12. Hvað ber að hafa í huga þegar verk eru sett inn í Serverinn? 13. Hvernig fer platan í gegnum vélina í stuttu máli? Gunnar og Kristinn rýna í prentplötu 16 síðna úskot Harmonikku brot Kristinn vinnur í XMF útskotsforritinu

15 1. Allir starfsmenn eru lærðir prentsmiðir. 2. Móttaka verka og fullvinnsla fyrir prentun; • Passa að gæðamál séu í lagi • Myndir í réttri upplausn • Letur sé í lagi • Síðustærð rétt með skurðarmerkjum og myndir blæði c.a 2-3 mm út fyrir skurð. • Skjóta út verkum á ákveðnar pappírsstærðir • Passa að rasti sé réttur á plötu. Óhúðaður pappír með grófum rasta (133 dpi) og húðaður pappír með fínum rasta (175 dpi). • Prenta út prófarkir og gera hágæða litaproof. 3. Þau koma oftast inn með þremur leiðum, þ.e. með tölvupósti, með forriti á netinu sem getur sent stór skjöl t.d. WeTransfer eða Dropbox, eða á USB lykli. 4. Útskots- og útkeyrsluforritið sem við notum til að gera prentplötur heitir XMF og kemur frá Fuji. Phoenix er notað fyrir umbúðir. Einnig notum við InDesign, Photoshop, Illustrator og Pitstop til að laga og breyta PDF- skjölum fyrir prentun. 5. Flest öll verk koma á PDF formati. Öll vinnsla fyrir prentun miðast við PDF format. 6. Plötuskrifari notar laserljós til að lýsa á plötur. Platan fer á tromlu sem snýst mjög hratt og laserinn brennir á plötuna, eftir það fer platan í framköllun. 7. Það kallast útskot þegar síðum er raðað á pappírsörk, sem er síðan brotin saman og blaðsíður raðast upp í réttri röð. 8. 4, 8, 16 og 32 síðna útskot eru algengust í bókum og tímaritum. 6 og 12 síður eru oft notaðar í bæklingum. 9. Til að gera gyllingarklisjur og upphleypingar þarf að gera filmu fyrst. Við prentum verkin út úr bleksprautu- prentara með sérstöku svörtu bleki á glæru. 10. Laservél grefur í sérstakt gúmmíefni sem þolir hitann af lasernum. Síðan er efnið skolað með vatni og þurrkað og límt á stimpilinn. 11. Server er geymslustaður fyrir tölvugögn. Allir starfsmenn hafa aðgang að server til að afrita og ná í gögn. 12. Að nafn og númer verks sé á möppunni og hún sett undir ákveðið númerakerfi. 13. Platan fer frá kassettunni (magasíninu) inn á rana sem flytur plötuna inn á lýsingarsvæðið þar sem laserljós brennir plötuna með því verki sem á hana er sent með XMF forritinu. Síðan flyst platan sjálfkrafa inn í framköllunina þar sem framköllun fer fram.

16 Stafræn prentdeild Stafræn prentun mun ekki leysa offsetprentun eða aðrar prentaðferðir af hólmi í bráð, öllu heldur mætti tala um viðbót við eldri prentaðferðir. Ef við berum saman kostnaðarkúrfur fyrir stafræna prentun annars vegar og offsetprentun hins vegar, einkennist stafræn prentun af lágum upphafskostnaði og háu stykkjaverði. Í offsetprentun eru þessi hlutföll alveg öfug, hár upphafskostnaður og lágt stykkjaverð. Hátt stykkjaverð í stafrænni prentun stafar af því að vélarnar eru hægvirkar miðað við offsetprentvél. Aðrar ástæður eru þær að oft fylgja dýrir viðhaldssamningar stafrænum prentvélum og kostnaður vegna hluta til rekstrarins er hár (prentduft, tromlur o.fl.). Nákvæmlega hvar hagkvæmnismörkin liggja miðað við offsetprentun fer eftir stærð og tegund prentgrips. Þó er hann yfirleitt tilgreindur einhvers staðar á bilinu 500–1.000 eintök. Erfitt er að segja til um hvar þessi mörk munu liggja í framtíðinni en víst er að samkeppnin frá stafrænni prentun hefur kynt undir tækniþróun hjá framleiðendum offsetprentvéla. Sá tími sem fer í inntöku á nýrri offsetprentvélum hefur minnkað geysilega síðan stafræn prenttækni hóf innreið sína á markaðinn. Á sama tíma hefur kostnaður á rekstrarhlutum til stafrænnar prentunar lækkað og þar að auki eru menn farnir að framleiða stafrænar prentvélar fyrir stærri arkir, en þá fer prentun á stærri upplögum að verða hagkvæm. Þegar hagkvæmnissamanburður er gerður milli offset- og stafrænnar prentunar má heldur ekki gleyma að í hefðbundinni prentun bætist við kostnaður vegna plötu- og filmugerðar og litaprófarka. Ef prentað er stafrænt falla þessir kostnaðarliðir niður. Hin harða samkeppni sem framleiðendur stafrænna prentvéla hafa háð sín á milli hefur leitt til þess að stafræn prentun er farin að nálgast offsetprentun að gæðum. Það hefur sýnt sig að gæði prentgripa sem prentaðir eru stafrænt eru mjög breytileg eftir því hver á í hlut. þeir sem hafa getað nýtt kosti stafrænna prentvéla einna best og náð lengst hvað varðar gæði og ný tingu eru prentþjónustur og prentsmiðjur sem sinna einnig prentsmíð. Aðalástæðan fyrir þessu er sú að í stafrænni prentun þarf vinnslan að ganga hratt og örugglega fyrir sig, en til þess þarf mikla reynslu í stafrænni prentvinnslu og þekkingu í að meta prentárangur til að ná fram góðum prentgæðum. Fróðleiksmolar Quite Imposing Er útskotsviðbót í Adobe Acrobat sem er notað meðal annars í að margfalda á pappírsörkina til nýtingar. Einnig til að skjóta út bókum og tímaritum. Um prentun Allar heimildir benda til þess, að Jón biskup Arason hafi fyrstur manna flutt prentsmiðju til Íslands, en ekki er ljóst hvaða ár það var. Einnig segja allar heimildir, að prentarinn hafi heitið Jón Matthíasson eða Mattheusson og verið kallaður hinn sænski. Brynjar Már vinnur í stafrænni prentun Stafræn prentvél af gerðinni Ricoh Ein af stafrænu prentvélunum í Prentmeti Odda

17 Spurningar & svör 1. Hvað er stafræn prentun? 2. Hvernig fer stafræn prentun fram? 3. Hver er helsti kostur stafrænnar prentunar? 4. Hverjir eru ókostir stafrænnar prentunar? 5. Hvenær hentar stafræn prentun? 6. Er eitthvað sem bara er hægt í stafrænni prentun? 7. Hvernig er að senda stafræna prentun til áframhaldandi frágangsvinnslu? 8. Hvaða forrit eru mest notuð? 9. Hvaða upplausn þarf að vera í myndum fyrir stafræna prentun? 10. Hvaða forrit eru notuð við breytilega prentun? 11. Hver er afhendingarfresturinn í stafrænni prentun? 12. Hvað getur sv/hv vélin umfram aðrar? 13. Hvað er plotterprentun? 14. Hvað er límmiðaprentun? 15. Hvað getur nafnaáritunarvélin? 16. Hvert leita ég með frekari spurningar? 1. Stafræn prentun er ólík hefðbundinni offsetprentun að því leyti að ekki eru notaðar neinar prentplötur, filmur, vatn né farfi heldur eru tölvugögn þýdd frá forvinnslu yfir í prentun. 2. Notast er við tonerduft sem festist við pappírinn með rafmagnsboðum, hann er svo hitaður (bakaður) á pappírinn. 3. Hraðinn er lykillinn. Með stafrænni tækni koma blöðin tilbúin til skurðar út úr vélinni og þurfa ekki að bíða þess að þorna. Þá er einnig hægt að prenta límmiða, bækur, bækilinga ofl. Prentum beggja vegna á pappírinn í einu. 4. Gæðin eru ekki alveg sambærileg við offsetið, auk þess er dýrt að prenta mikið magn og hentar stafræn prentun því yfirleitt betur í litlum upplögum. 5. Þegar prenta á lítil upplög á stuttum tíma 6. Að prenta breytilega prentun á hvert eintak, t.d. nöfn, myndir eða númer. 7. Oftast er aðeins um skurð að ræða og er það ekkert mál. Þegar þarf að brjóta í brotvél getur verið erfitt að eiga við stafræna prentun vegna þess hve rafmagnaður pappírinn er eftir það ferli sem hann hefur gengið í gegnum. Einnig getur verið erfitt að stansa hann út vegna þess hve harður (pressaður) pappírinn er. 8. Í dag kemur mest til okkar á Acrobat formati. En í stafrænni prentun eru öll forrit í gangi, líklega vegna þess hve breiður viðskiptahópurinn er, t.d. Illustrator, InDesign, Photoshop, Excel, Word, Publisher, Powerpoint. 9. Við miðum alla myndvinnslu við 300 dpi rétt eins og í hefðbundinni prentun. Þó er það misjafnt hvað hægt er að stækka myndir mikið upp, t.d. getur 100 dpi mynd af sjó eða himni sem skoðuð er í 2 m fjarlægð virst mjög góð á meðan andlit og skarpar línur einhverra hluta ganga ekki. 10. Viðskiptavinurinn vinnur grunnskjalið í hvaða forriti sem er og skilar verki í PDF. Svo er hann með gagnagrunninn (breytuna) í Excel. 11. Hann getur verið innan við klst. En við leitumst alltaf við að fá eins mikinn tíma og hægt er til þess að geta samnýtt keyrslur margra verka á sömu pappírstegund. Þar fyrir utan þarf stundum að reikna með hversu mikill frágangur er á verkinu og hvernig það gengur inn í aðrar deildir. 12. Hún prentar 140 bls. á mín. Að auki getur hún brotið, heft í kjöl eða horn, límt á kjalband og verið með t.d. kápuna á annarri pappírstegund en innsíður. 13. Það er prentun á bleksprautuprentara. Hægt að prenta allt að 1,5x8 metra. Blekið er þó þannig að það gufar upp með tímanum og því plöstum við þau verk sem eiga að geymast lengi með sérstöku UV plasti sem ver prentunina gegn raka og sólarljósi. Einnig getum við límt þessa prentun á foam. 14. Þar getum við prentað límmiða á rúllu og skorið í hvaða form sem er. 15. Með henni er hægt að árita nöfn, heimilisföng og annað slíkt á póstkort, bæklinga og fleira. Oft gert sem síðasti liður í verki. Takmarkanirnar felast helst í stærðunum, lágmarksstærð er ca. A7 en hámark ca. 30x32 cm. Getur prentað á mjög þykkt efni eða allt að 8 mm. Prentar bara lárétt eða þvert á. 16. Það er alltaf hægt að leita til okkar í stafrænu deildinni. gegnum tölvupóst eða síma.

18 Prentdeild • Offsetprentun • Hæðarprentun Í prentdeildum eru prentplöturnar festar í prentvélar og litir stilltir saman. Með vissu millibili, meðan á prentun stendur, eru svo teknar prentarkir til skoðunar þar sem samstilling lita er skoðuð og litamagn er mælt. Oft óskar viðskiptavinur/hönnuður eftir að vera viðstaddur þegar prentlitir eru stilltir. Þegar prentun er lokið fara þau verkefni, sem ekki þarfnast framhaldsvinnslu, beint í skurð. Speedmaster 52 Speedmaster 52 vélin er sú minnsta í prentdeildinni, hér eru aðallega reikningar, bréfsefni og umslög prentuð. Reikningar eru einnig oftast með númeringu og rifgötun. Séu upplög stór í prentun á umslögum, þá er notast við umslagafeeder, sý nikennsla fer fram á því. SM 52 eru 2, 4 og 5 lita vélar. Hámarksstærð til prentunar er 37x52 cm (prentflötur 36x52 cm). Lágmarksstærð til prentunar er 10,5x14,5 cm. Roland 305 • Hámarksstærð til prentunar 59x74cm (prentflötur 56,3x74 cm). • Lágmarksstærð 22,3x32 cm. • Prentar 5 liti. Fjórlit auk sérlitar eða olíulakks. • Á Roland 305 eru möguleikar til að prenta beggja vegna í einu, 2+3 eða 1+4. Roland 706 • 6 lita með tvöföldu lakkkerfi. Fyrir vatnslakk og UV-lakk. • Hámarksstærð til prentunar 74x102 cm (prentflötur 71,3x102 cm). • Lágmarksstærð til prentunar 34x48 cm. • Undirbúningur prentara hefst með lestri verkseðils og í framhaldi af því tekin til þau hráefni sem verkið krefst. • Farið er vel yfir hvort pappírslega sé rétt miðað við uppsetninguna á verkinu. • Upplý singar um verkefni skráð í tölvu prentvélar. • Litastý ring lesin inn á prentvélina frá Printflow kerfinu. • Plötur settar á vél. • Ílag og frálag stillt fyrir pappírinn. • Prufuþrykkt, þekja litar mæld. Litir stilltir saman (register). • Prófarkir bornar saman við prentun og kannað hvort útskot sé rétt. • Sé pappírsþyngdin mikil, t.d. 425 gr karton, þarf að breyta grípurum í prentvélinni. • Sé grípurum ekki breytt munu þeir setja mark á örkina, þ.e. merja framkantinn. Fróðleiksmolar Arkaoffset Offsetprentaðferð þar sem prentað er á arkir. Sú aðferð er algengasta í Prentmet Odda. Strengoffset Er notað aðallega fyrir stærri upplög, en í Prentmet Odda er ein vél sem er notuð fyrir samhangandi reikninga. Þekjumælir er notaður til að mæla punktastækkun og einnig til NCI-mælingar. Roland prentvél Vigfús Þór athugar gæði prentunar

19 Speedmaster 102 - 08 Vélin er með átta prent unit. Hennar sérstaða er að hún getur prentað fjórlit báðum megin í einni umferð. Hún getur líka prentað annarsvegar og þá er hægt að leika sér með átta unit, t.d. fjórlit + 3 sérliti + lakk, eða allskonar. Vélin getur prentað með lakki þ.e.a.s. olíulakki, matt + glans spotlakki eða heillakki. Pappírsstærð sem þessi vél prentar á: Annarsvegar er 720 x 1020 mm og minnsta er 400 x 420 mm Beggja vegna er 720 x 1020 mm og minnsta er 500 x 420mm Fyrstu fjögur prent unit-in geta prentað fulla stærð 70 x 102, en seinni fjögur geta prentað 68,5 x 102 vegna þess að trukk sílendrarnir á seinni fjórum eru minni vegna viðsnúningstromlunnar. Viðhald prentvéla er mjög þýðingarmikið vegna gæða, hraða og pappírs úrgangs. Farið er vel eftir leiðbeiningum úr viðhaldshandbók varðandi tíma á smurningu og síuskipti. Öll almenn prentverk sem fara í gegn um þessa vél, Speedmaster 102 - 08, eru "high quality printing". Spurningar & svör Offsetprentun 1. Hvað er offsetprentun? 2. Hvað eru CMYK, GN og Fólíulitir? 3. Hvaða nám liggur að baki starfsheitinu offsetprentari? 4. Hvenær telst prentari fullnuma í greininni? 5. Hvaða eiginleikum býr góður prentari yfir? 6. Geta allir lært prentun? 7. Hvað gerir prentari auk þess að prenta? 8. Hvaða verk henta til offsetprentunar? 9. Hvernig undirbýr prentari verk til prentunar? 10. Hvernig er haldið utan um allt hráefni sem þarf til prentunar? 11. Hvað er: Register, þurrkur, dúbblering, tognun og skítur á fagmáli prentara? 12. Hvað er erfiðast að prenta? 13. Hvað eru margar tegundir til af lakki? Offset prentun 1. Offsetprentun hjá Svansvottaðri prentsmiðju er í stuttu og hnitmiðuðu máli, samspil jurtafarva og vatns. Fletir sem prenta skal á eru lý stir upp á prentplötu og loðir/binst prentliturinn við þessa fleti. Prentflötur er lý stur réttlesandi á plötuna, sem síðan þrykkist á gúmmídúk (speglast) af honum yfir á pappírinn (offset). Lýstu fletirnir hrinda frá sér prentlitnum með aðstoð vatns, og ef samspil vatns og prentlitar er ekki rétt dreifist prenlitur yfir alla plötuna og myndar það sem prentarar kalla þurrk yfir prentörkina. 2. CMYK-serían er notuð til hefðbundinnar fjögurra lita prentunar. C=Cyan (blár), M=magenta (rauður), Y= Yellow (gulur) og K=Black (svartur). GN-serían er eins en er eingöngu notuð til prentunar á matvælaumbúðir. GN er lyktarlaus prentlitur. Fólíu-serían er ætluð til prentunar á plastefni eða önnur efni sem þurfa að þorna fljótt. 3. Tækniskólinn býður upp á iðnnám í prentun. Meðalnámstími er þrjú ár, að meðtöldu grunnnámi í upplýsinga- og fjölmiðlagreinum. Samtals fjórar annir í skóla og 48 vikna starfsþjálfun. Náminu lýkur með sveinsprófi sem veitir rétt til að starfa við iðnina og til náms til iðnmeistaraprófs. 4. Það skemmtilega við offsetprentun er að vera stöðugt að læra eitthvað nýtt. Segja má að prentari sé aldrei fullnuma heldur sí og æ bætandi í reynslusarpinn. 5. Fyrst og fremst fagleg vinnubrögð. Hafa áhuga á nýjungum og bættum verkreglum til að viðhalda og auka prentgæði, jafnframt því að kunna vel skil á prentvélum, ekki síst viðhaldi og þrifum.

20 6. Nei, alls ekki! Án gríns. Það geta allir sé jákvæðni og metnaður fyrir hendi. 7. Prentarar sjá um endalaust og nauðsynlegt viðhald prentvéla. Stilla, skipta út völsum, smyrja o.s.frv. Auk þess sjá þeir um að nánasta umhverfi prentvélanna sé í lagi. 8. Verk þar sem viðskiptavinur hefur sérstakar óskir um pappír eða prentliti, t.d. metallicliti (málmliti). Silfur, gull eða aðrir sérblandaðir litir út frá þessum litum. Pantone sérlitir og síðast en ekki síst verkefni til umbúðaprentunar en slík verkefni eru afar sérhæfð, þar sem verkferillinn er oftast mun lengri. Prentun getur verið með allt að 6 litum ásamt vatns- eða UV-lakki. Gera þarf ráð fyrir úrtaki fyrir límingu, en reglan er sú að þar sem er líming má hvorki vera litur né lakk. Stönsun í Bobst eða Heidelbergvél, og að lokum líming og pökkun. 9. Undirbúningur prentara hefst með lestri verkseðils og í framhaldi af því tekin til þau hráefni sem verkið krefst: Upplýsingar um verkefni settar í tölvu prentvélar. Pappírsstærð og þyngd stillt inn. Pressur á pappír og loftmagn stillt. Áætlað magn hvers litar stillt inn í tölvu. Plötur settar í prentvélina. Íleggjari og frálag stillt fyrir pappírinn. Gríparar stilltir fyrir pappírsþykkt. Prufuþrykkt. Litir stilltir saman (register). Prófarkir bornar saman við prentun. Þekjumæling prentlita (density). Samræming vatns og farva. Prentun. 10. Prentarar/lagerstjórar skrá pappír sem fer í verkið út af lager á sérstök eyðublöð. Afrit fylgir síðan verkefni í umslaginu. Skráð er út magn, stærð, þyngd og lega pappírs. Jafnframt er gerð regluleg talning á öðrum hráefnum til prentunar. 11. Register er bæði samstilling lita og eins það að prentvélin dragi pappírinn alltaf rétt, svo prentflötur sé eins á prentörkinni. Þurrkur kallast það þegar samspil vatns og farva er ekki rétt. Dúbblering myndast t.d. við rangar pressur, laust blanket eða of mikið loftsog í prentvél. Tognun er rangt rakastig í pappír/prentsal. Skítur er notað um margnota innstilliblöð. 12. Ekkert verk er erfitt, aðeins mislétt. Lendi prentarar í vanda leysa þeir hann í sameiningu. 13. Ef við nefnum olíulakkið er aðallega um þrjár tegundir að ræða; natural-, glans- og mattlakk. Naturallakk er oftast notað til hlífðar prentverki enda oft kallað hlífðarlakk. Hæðarprentun 1. Hvernig fáið þið verkin ykkar í hendur? 2. Á hvað prentið þið? 3. Er hægt að prenta alla liti? 4. Getið þið númerað og rifgatað? 5. Er hægt að prenta báðum megin í einu? 6. Hvað er erfiðast að prenta (gera)? 7. Hvað er skemmtilegast að prenta (gera)? 8. Getið þið prentað á servíettur? 9. Hvað er það minnsta sem þið getið prentað? 10. Hvað er það stærsta sem þið getið prentað? 11. Er hægt að prenta á öll umslög? 12. Er verra að prenta á umslög en pappír? 13. Hvað er hæðarprentun (trukk)? 14. Hvað er fólíuprentun? 15. Hvað er thermoprentun? 16. Hvað er stönsun? 17. Hvað er upphleyping? 18. Hvað er felling - rifgötun? 19. Hvað er tölusetning? 20. Af hverju þarf stærri gripkant hjá ykkur en í Bobst vél þegar stansað er?

21 Hæðarprentun 1. Verkinu fylgir verklýsing/vinnuseðill. 2. Ýmsar tegundir pappírs og umslög. 3. Já, en bara einn og tvo liti í einu. 4. Já 5. Já, en annars vegar í einu. 6. Prenta undirmálsstærðir og yfirstærðir, blæðandi umslög M65 upp á endann og þunga stóra fleti. 7. Þegar allt gengur upp. Pappír og farvi. 8. Já 9. 1 x 18 cm 10. 26 x 36 cm stór dígull - gylling/stönsun 34 x 46 cm. 11. Já 12. Stundum er það verra, fer eftir umslögum. 13. Prentun með blýi eða klisjum. 14. Prentun með hita, fólía brædd á pappírinn. Þá er notuð magnesíum klisja. 15. Prentun þar sem fyrst er prentað í venjulegri prentvél (t.d. dígli). Síðan er dufti stráð á blautan prentlitinn og blaðið fer í gegnum hita sem hleypir duftinu upp. 16. Pappírinn skorinn í prentvél - notaður stans. 17. Pappírnum þrýst upp með tveimur klisjum. 18. Felling er þegar brot er sett í pappírinn svo auðveldara sé að brjóta hann saman. Rifgötun er þegar þarf að rífa pappír. 19. Þegar pappír er tölusettur með hlaupandi númerum (raðtölum). 20.Vegna þess að í trukki sveigist pappírinn í gegnum vélina, en í bobst liggur hann flatur. Hjá okkur vill pappírinn rifna eða höggvast í sundur fremst á fellingunni. Einnig þegar klisja er notuð því það eru festingar á klisjunni, t.d. að framan, og þá þarf stærri gripkant.

Made with FlippingBook

RkJQdWJsaXNoZXIy MzI5Mjk2Nw==