34
F R É T T A B L A Ð E F L I N G A R - S T É T T A R F É L A G S
Kennitöluflakk
Kennitöluflakk veldur launafólki
og samfélaginu miklu tjóni
- segir Halldór Grönvold
Alþýðusamband Íslands hefur gefið út
skýrslu um
Aðgerðir gegn kennitölu
flakki og samfélagslegt tjón af þess
völdum
. Verkalýðshreyfingin hefur
lengi gagnrýnt andvaraleysi og ótrúlegt
langlundargeð stjórnvalda gagnvart
kennitöluflakki og því tjóni sem slík
starfsemi veldur. Til grundvallar er þau
einföldu sannindi að kennitöluflakk og
misnotkun á fyrirtækjum með takmark-
aða ábyrgð hefur alvarleg og víðtæk
áhrif fyrir atvinnulífið og launafólk
og veldur þannig miklu samfélagslegu
tjóni. Fullyrt er að tjónið skipti tugum
milljarða á ári. Af þessu tilefni ræddi
Eflingarblaðið við Halldór Grönvold,
aðstoðarframkvæmdastjóra ASÍ.
Hvað er kennitöluflakk?
Í sinni einföldustu mynd má lýsa kennitölu
flakki sem skipulagðri aðgerð forsvarsmanna
þar sem verðmæti eru tekin út úr einu fyrir-
tæki og sett í annað fyrirtæki en skuldir og
aðrar skuldbindingar skildar eftir og fyrirtækið
síðan sett í þrot. Fjölmörg dæmi eru um keðju
slíkra gjörninga vegna sama rekstursins þar
sem sömu einstaklingar eru í forsvari.
Um er að ræða fyrirtæki með takmarkaða
ábyrgð (hf. eða ehf.) eins og það er kallað.
Takmörkuð ábyrgð vísar til þess að sá eða þeir
sem að félaginu standa taka ekki á sig aðra
skuldbindingu en þá að greiða tiltekna fjár-
hæð við stofnun fyrirtækisins. Að öðru leyti
eru skuldbindingar, sem gerðar eru í nafni
félagsins, á ábyrgð þess en ekki eigendanna
eða forsvarsmanna.
Þá er mikilvægt að hafa í huga að kennitölu
flakk og svört atvinnustarfsemi eru náskyld
brotastarfsemi og gjarnan tvær hliðar á sama
peningi, segir Halldór.
Hver eru áhrif flakksins á laun og launa
tengd gjöld?
Kennitöluflakk og gjaldþrot í kjölfar þess hefur
bein áhrif á þá sem starfa hjá viðkomandi
fyrirtækjum. Yfirleitt eru stærstu kröfurnar
í þessi þrotabú vangreidd opinber gjöld og
launakröfur og aðrar kröfur sem varða réttindi
starfsmanna. Að vísu er að hluta til hægt að
lýsa þessum kröfum í Ábyrgðasjóð launa og
Halldór segist vita að Efling hefur aðstoðað
mikinn fjölda félagsmanna sinna í þeim
efnum. En vandinn er sá að þessar kröfur eru
eingöngu greiddar að hluta og sumar aðrar
njóta ekki ábyrgðar. Þá getur fólk oft þurft að
bíða mánuðum saman eftir að greiðsla berist
sem getur leitt til vanskila og annars tjóns.
Til viðbótar er mikilvægt að benda á að
það eru ekki aðeins starfsmenn fyrirtækja í
kennitöluflakki sem verða fyrir tjóni. Fyrir-
tæki í hliðstæðum rekstri búa við skekkta
samkeppnisstöðu vegna þeirra sem hafa rangt
við. Það hefur bein og óbein áhrif. Kennitölu
flakkið bitnar á birgjum sem fá ekki greidda
sína vöru og þjónustu og geta vegna áhrifa slíks
tjóns, sjálfir orðið gjaldþrota. Loks má nefna
launafólk sem einstaklinga ef það á viðskipti
við kennitöluflakkara og verða fyrir tjóni þar
sem ábyrgð á vöru og þjónustu falla niður svo
dæmi séu tekin.
Hver borgar brúsann þegar upp er staðið?
Tjónið af kennitöluflakki lendir alltaf að lokum
á launafólki og öllum almenningi með beinum
og óbeinum hætti. Til viðbótar við það tjón
sem þegar hefur verið nefnt er síðan mikilvægt
að benda á sameiginlega sjóði landsmanna
sem verða af tekjum sem skipta a.m.k. tugum
milljarða á hverju ári. Tekjum sem nýta mætti
til að bæta heilbrigðis-, velferðar- og mennta-
kerfi og lækka skatta á heiðarlegt fólk svo
dæmi séu tekin.
Það kemur fram í skýrslunni ykkar að sami
einstaklingur hafi verið í forsvari fyrir 29
félög sem farið hafa í þrot á síðustu árum.
Hvernig er þetta hægt?
Það má segja að fyrir þessu séu þrjár megin
ástæður. Í fyrsta lagi eru nánast engar takmark-
anir hér á landi á því hverjir geta stofnað eða
verið í forsvari fyrir fyrirtæki með takmarkaða
ábyrgð. Í öðru lagi komast aðilar upp með að
halda áfram rekstri fyrirtækja löngu eftir að í
óefni er komið og geta þannig haldið áfram
að valda öðrum skaða með framgöngu sinni.
Í þriðja lagi skortir mikið á að þeir aðilar séu
sóttir til saka sem stunda kennitöluflakk og
setja fyrirtæki ítrekað í þrot með tilheyrandi
tjóni. Það er í skjóli þess alls sem þessir brota-
menn, sem því miður eru allt of margir í okkar
samfélagi, komast upp með að stunda þessa
starfsemi ítrekað.
Af hverju er þetta hægt? Hvað getum við
gert til að sporna gegn kennitöluflakki?
Alþýðusambandið hefur bent á að til að
sporna við þessari svikastarfsemi þurfi hvoru
tveggja að treysta regluramann um stofnsetn-
ingu og rekstur fyrirtækja og fylgja honum
eftir af festu. Í því sambandi höfum við sett
fram tillögur í 16 liðum sem taka á þeim
vanda sem við er að glíma. Tvennt má nefna
í því sambandi. Hæfiskilyrði þeirra sem mega
stofna fyrirtæki með takmarkaða ábyrgð verði
aukin og skýrð, en þó þannig að þau hindri
ekki frumkvæði og nýsköpun í íslensku
atvinnulífi. Fylgt verði betur eftir og gripið
í taumana ef fyrirtæki sem eru í rekstri fara
að draga úr hófi að skila vörslusköttum eins
og staðgreiðslu og virðisaukaskatti og öðrum
gjöldum sem þau innheimta vegna starfsemi
sinnar, s.s. iðgjöldum til lífeyrissjóða og stétt-
arfélaga. Vanskil af þessum toga eru yfirleitt
glögg merki um að reksturinn sé kominn í
óefni og kennitöluflakk sé í undirbúningi.
Hver er staðan í nágrannalöndunum?
Við getum lært margt af nágrannalöndunum.
Ég nefni sérstaklega Noreg og Danmörku,
sem að hluta til búa við sambærilegar aðstæð-
ur og gilda hér á landi, en hafa með því að
bæta löggjöf og fylgja hlutunum eftir af meiri
festu náð að koma í veg fyrir viðlíka tjón af
kennitöluflakki og við verðum fyrir hér á landi.
Skýrslu Alþýðusambandsins má nálgast á
slóðinni:
/
frettaefni/Kennitoeluflakk-01102013.pdf
